Modernizacja 2.0, wersja minimalistyczna- tak niestety jest

Inwestycje Zwiększające Konkurencyjność (IZK). Kto dostanie pieniądze, ile i na co? Nowe zasady wsparcia dla polskich gospodarstw dają kasę dla najbogatszych

Inwestycje Zwiększające Konkurencyjność (IZK) to jedno z kluczowych działań nowego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Dla wielu rolników to naturalny następca popularnej Modernizacji gospodarstw rolnych, jednak w rzeczywistości jest to instrument zdecydowanie węższy, bardziej selektywny i ukierunkowany na konkretne cele: poprawę konkurencyjności, wzrost produkcji oraz efektywność środowiskową.

Z jednej strony program umożliwia wsparcie dużych, rozwojowych inwestycji, z drugiej – ogranicza dostęp do finansowania dla gospodarstw, które wcześniej mogły korzystać z modernizacji na znacznie prostszych zasadach.

Mniej pieniędzy, więcej wymogów

W poprzednich latach rolnicy skorzystali z szerokich możliwości finansowania: zakup maszyn, przebudowa budynków inwentarskich, inwestycje w nawadnianie, automatyzację czy poprawę efektywności energetycznej. Liczba wniosków rosła z roku na rok — w rekordowych naborach modernizacji zgłaszano nawet ponad 25 tys. projektów.

W IZK takiego scenariusza już nie będzie.

Według szacunków MRiRW i ARiMR, środki wystarczą dla ok. 4–5 tys. gospodarstw. To ponad pięciokrotnie mniej niż wcześniej. Wynika to z dwóch powodów:

1. Budżet działania jest znacznie mniejszy niż w Modernizacji
2. Rozbudowano wymogi punktowe i analizę ekonomiczną

Program preferuje inwestycje realnie zwiększające konkurencyjność, a nie tylko odtwarzające dotychczasowe wyposażenie.

 Ile można otrzymać?

Program przewiduje dwa poziomy wsparcia: 

1) Do 200 tys. zł

Na mniejsze inwestycje i zakup maszyn.

Poziom dofinansowania: 65%.

2) Do 1 mln zł

Na większe inwestycje (budynki, magazyny, przechowalnie, systemy nawadniania, technologie precyzyjne).

Poziom dofinansowania: 50%,

lub 65% dla młodych rolników.

W odróżnieniu od „starej” Modernizacji nie ma kategorii roślinnej i zwierzęcej — całość ujęta jest w jednym działaniu, a o dofinansowaniu decyduje jedynie punktacja.

Na co można przeznaczyć pieniądze?

Zakres jest węższy, ale bardziej skoncentrowany na inwestycjach przynoszących mierzalny wzrost.

Maszyny i urządzenia rolnicze 

• ciągniki do 160 KM,
• agregaty uprawowe i uprawowo-siewne,
• siewniki precyzyjne, opryskiwacze i rozsiewacze,
• maszyny do podlewania i fertygacji,
• zestawy do nawożenia precyzyjnego.

Infrastruktura produkcyjna

• modernizacja obór, chlewni, kurników,
• budowa nowych obiektów w gospodarstwie,
• modernizacja silosów, chłodni, przechowalni, magazynów.

Systemy nawadniania 

• kompletne systemy nawadniania (pompy, rurociągi, deszczownie),
• fertygacja i zarządzanie wodą,
• zbiorniki retencyjne.

 Rolnictwo precyzyjne i cyfryzacja

• sterowanie procesami, czujniki, automatyka,
• oprogramowanie zarządzania gospodarstwem.

Energia – tylko jako element inwestycji produkcyjnej

• instalacje fotowoltaiczne
• pompy ciepła, magazyny energii
  — ale wyłącznie wtedy, gdy zwiększają efektywność produkcji.

Czego nie sfinansujesz z IZK?

Tu jest największa różnica w stosunku do starej Modernizacji:

❌ brak dofinansowania dużych ciągników powyżej 160 KM

❌ brak wsparcia dla kombajnów

❌ brak projektów odtworzeniowych

❌ brak wsparcia dla gospodarstw poniżej minimalnego potencjału

❌ brak prostej „wymiany maszyny na nową” bez udowodnienia wzrostu produktywności

Tabela: Co można / czego nie można finansować w IZK

Kto ma największe szanse na dofinansowanie?

Punkty preferencyjne otrzymają:

✔ młodzi rolnicy,

✔ gospodarstwa średnie i duże,

✔ inwestycje produkcyjne (zwierzęce, warzywnicze, sadownicze),

✔ projekty związane z nawadnianiem,

✔ gospodarstwa wykazujące wzrost przychodów/produkcji w ostatnich latach,

✔ inwestycje powiązane z rolnictwem precyzyjnym i efektywnością energetyczną.

Gospodarstwa rodzinne o mniejszym potencjale mogą mieć trudność z przebiciem się przez punktację.

Dlaczego wprowadzono tak selekcyjne zasady?

MRiRW argumentuje, że:

• środki są ograniczone,
• wsparcie musi trafiać tam, gdzie efekt jest mierzalny,
• nacisk UE jest na rozwój efektywności i ekologii,
• program ma wzmacniać producentów towarowych, zdolnych do konkurowania na rynku.

Dla wielu rolników to jednak oznacza faktyczne zmniejszenie dostępu do modernizacji.

Kontrowersje i krytyka rolników

1. Budżet mniejszy o ponad 60% w porównaniu z poprzednimi latami.
2. Brak opcji na wymianę podstawowych maszyn, które były standardem w Modernizacji.
3. Wysokie wymogi analizy ekonomicznej, niedostępne dla wielu mniejszych gospodarstw.
4. Preferencje dla cyfryzacji i inwestycji „zielonych”, co może wykluczać tradycyjne gospodarstwa.
5. Ostre ograniczenia w zakupie ciągników i kombajnów.

Dyskusja jest intensywna — izby rolnicze już zapowiedziały interwencję i wnioski o modyfikację programu.

 Podsumowanie: Modernizacja 2.0, ale w wersji minimalistycznej

„Inwestycje Zwiększające Konkurencyjność” to program ważny, ale bardzo selektywny. Ma wspierać gospodarstwa, które: 

• inwestują w rozwój,
• są konkurencyjne i towarowe,
• potrafią wykazać wzrost produkcji i ekonomiczną efektywność,
• stawiają na rolnictwo precyzyjne, nawadnianie i nowoczesną infrastrukturę.

To duża zmiana filozofii:

z masowego programu modernizacyjnego → w stronę narzędzia dla najsilniejszych i najbardziej rozwojowych gospodarstw.

oprac, e-emk, ppr.pl